Korzystając z naszej witryny, wyrażasz zgodę na korzystanie z plików cookie. Używamy ich w celu poprawy jakości z tej strony, specjalnie dla Ciebie, pomagają nam zrozumieć Twoje potrzeby (pomagają nam zbierać statystyki), pomóc naszym partnerom dostarczyć odpowiednią zawartość wyświetlaną na naszej stronie internetowej. Aby dowiedzieć się więcej na temat plików cookie kliknij tutaj .

cookies
noimage

Historia Cytadeli w Irbilu

Oczywistym jest, że jedno z najstarszych na planecie miast, w którym nieprzerwanie mieszkali ludzie od przykładowo 5-go tysiąclecia p.n.e., posiada obszerną i bogatą w wydarzenia historię, która ściśle wiąże się z miejską cytadelą – ufortyfikowanym miastem górującym na szczycie wzgórza, pisemne wzmianki na temat którego po raz pierwszy pojawiają się pod nazwą «Irbilum» w latach 2300 p.n.e. na glinianych tabliczkach, będących własnością pałacowych archiwów starożytnego cesarstwa Ebla. W tym okresie miasto było częścią imperium akadyjskiego, jednoczącego pod swą władzą ziemie Sumerów i Semitów. W późniejszym czasie sumeryjski król Szulgi z III dynastii z Ur zdobył i rozgromił miasto, lecz za czasów jego następcy, Amar-Suena, Irbil odbudowano i uczyniono ważną częścią imperium Sumerów. W latach 1770 p.n.e. władca Górnej Mezopotamii Szamszi-Adad I podbił miasto i umieścił swój garnizon za murami cytadeli, którą zaczęto wykorzystywać w charakterze bazy wojskowej w czasie regularnych wypraw na podbój Wschodu.

W okresie nowoasyryjskim (9-7 wiek p.n.e.) Irbil znano jako Arbi-Ilu (w tłumaczeniu – Czterech Bogów). Nazwa taka, według historyków, wskazuje na to, iż miasto było ważnym religijnym centrum, pod względem znaczenia porównywalnym do Babilonu lub miasta Aszur. Cytadela w Irbilu wykorzystywana była przez kilku asyryjskich władców nie tylko w celach obronnych, ale i jako miejsce, w którym mieściła się świątynia, sąd królewski oraz pałace, w których przyjmowano posłańców z innych państw. Około 6 wieku p.n.e. Asyria rozpadła się i Irbil stał się własnością władców Medii, lecz wkrótce został podbity i zdobyty przez perską dynastię Achemenidów. W 331 roku p.n.e. w niedalekiej odległości od Irbilu rozegrała sie ważna historyczna bitwa pomiędzy wojskiem Aleksandra Macedońskiego i wojskiem perskiego władcy Dariusza III. W wyniku tego starcia, zwanego bitwą pod Gaugamelą, imperium Achemenidów wkrótce przestało istnieć, а miasto Irbil jako Arbela weszło w skład państwa Seleucydów. Po rozpowszechnieniu się chrześcijaństwa w 1 wieku n.e. Arbela uważana była za jedno z centrów tej religii w Azji Mniejszej, lecz w 3 wieku ukształtowała sie tutaj władza perskich szachinszachów z dynastii Sasanidów, po czym ruszyły masowe prześladowania chrześcijan. Od 7 wieku miasto znajdowało się pod muzułmańską władzą, lecz do blisko 9 wieku mieściła się tu jeszcze rezydencja chrześcijańskiego biskupa. W 12 wieku, gdy Irbil był w rękach tureckiego władcy Muzaffara ad-Din Gökböri, ruszyła budowa dolnego miasta, które mieściło się pod wzgórzem. Po śmierci Gökböri w 1232 roku Irbil przeszedł pod zwierzchnictwo bagdadzkiego kalifa Al-Mustansira Bi'llaha z dynastii Abbasydów, przy którym miejska warownia po raz pierwszy przetrwała atak mongolskiego wojska. W 1237 roku Mongołowie zaatakowali i zdobyli dolne miasto, które rozgrabili i zniszczyli. Jednakże górującej na szczycie wzgórza cytadeli nie udało się zdobyć nawet poprzez oblężenie, ponieważ kalif wysłał na pomoc z Bagdadu swe wojsko, w związku z czym Mongołowie zmuszeni byli ustąpić.

Po upływie dwudziestu lat, po podbiciu Bagdadu w 1258 roku, Mongołowie ponownie podeszli pod mury Irbilu i po długotrwałym, półrocznym oblężeniu cytadela upadła. Mongolski wódz Hulagu-chan, którego starsza żona Dokuz-chatun wyznawała chrześcijański «nestorianizm», wyznaczył w podbitym Irbilu chrześcijańskiego namiestnika. Przez kilkadziesiąt lat do masowo miasta przybywali chrześcijańscy jakobici (zwolennicy syryjskiego kościoła prawosławnego), którym pozwolono wybudować tu swój kościół. Końcem 13 – początkiem 14 wieku w całym państwie Hulagidów ruszyły prześladowania chrześcijan i Izraelitów, а w 1310 roku chrześcijańscy mieszkańcy miasta zmuszeni byli ukryć się przed prześladowaniami za murami cytadeli. Konflikt zamienił się w masową rzeź, w której należące do chana wojsko nie tylko wybiło wszystkich obrońców twierdzy, ale i karało śmiercią chrześcijan zamieszkujących dolne miasto. Od tego czasu procent ludności chrześcijańskiej w mieście malał coraz bardziej i bardziej.

W 1397 roku Irbil został rozgrabiony w czasie jednej z wojennych wypraw słynnego Tamerlana, lecz miasto, które przez wiele lat zajmowało dogodną lokalizację na handlowym szlaku pomiędzy Bagdadem a Mosulem, zostało wkrótce odbudowane i powróciło do normalnego życia. Na początku 16 wieku Irbil ogarnęło osmańskie zwierzchnictwo, które trwało praktycznie bez przerwy aż do powstania obecnego Iraku w 1920 roku. W 1743 roku władca Nadir Szah Afszar w czasie wojny persko-tureckiej zdobył Irbil za sprawą długotrwałego oblężenia, lecz po kilku latach, po zamordowaniu szacha przez oficerów, Irbil ponownie powrócił w ręce Osmanów. W połowie 19 wieku miał miejsce remont cytadeli oraz reorganizacja starych budowli znajdujących się po wewnętrznej stronie murów obronnych. W różnych latach 20 wieku na terytorium twierdzy trwały zmiany i rekonstrukcje, w trakcie których zburzono wiele domów, а ich mieszkańcy zostali przesiedleni do współczesnej części, znajdującego się u podnóża góry miasta. Od 2004 roku w południowo-wschodniej części cytadeli mieści się Kurdyjskie Muzeum Tekstylne. W czerwcu 2014 roku Cytadela w Irbilu została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.